Zodra de eerste blaadjes vallen, grijpen de meeste mensen naar de hark. Bladeren weg, dode stengels eruit, alles weer strak. Toch is dat precies het verkeerde moment voor die grote opruimbeurt. September en oktober zijn de maanden waarin je tuin juist baat heeft bij een beetje rommeligheid, en waarin je met een paar gerichte klusjes veel meer bereikt dan met een dag lang harken.
Dat klinkt misschien alsof je een excuus krijgt om niets te doen, maar zo simpel is het niet. Er valt in de herfst genoeg te doen in de tuin, alleen ligt de volgorde en aanpak anders dan je gewend bent. Hieronder de vijf dingen die nu echt het verschil maken.
Je gazon knapt nu het snelst op
De bodem is in september nog warm van de zomer, en dat is precies waarom dit hét moment is om kale plekken in je gazon te herstellen. Zaai bij met hetzelfde grasmengsel dat er al lag, zodat je geen lappendeken krijgt van verschillende grastypes. Strooi daarna een najaarsmeststof met een hoog kaliumgehalte: dat maakt de grashalmen steviger en beter bestand tegen vorst later dit jaar.
Wacht je tot november, dan is de bodem te koud en kiemt het gras niet meer goed. Wie nu investeert, heeft in het voorjaar een dichter en groener gazon zonder extra werk. Verticuteren, het verwijderen van de viltlaag tussen de graswortels, kun je het beste ook nu doen: na het verticuteren herstelt het gras zich nog snel dankzij de warme bodem, terwijl je in het voorjaar met dezelfde ingreep juist kale plekken riskeert.
Laat het blad gewoon liggen
Dit is het punt waarop je instinct je in de steek laat. Onder een laag bladeren en takken schuilen nuttige insecten zoals lieveheersbeestjes en wilde bijen, en ook egels gebruiken bladhopen om te overwinteren. Met egels gaat het al jaren niet goed in Nederland: uit de meest recente tellingen van Natuurmonumenten blijkt dat vooral versteende tuinen zonder schuilplekken de grootste boosdoener zijn.
Je hoeft je hele tuin niet vol bladeren te laten liggen. Verzamel ze in een hoekje achterin, tegen een schutting of onder een struik, en je hebt in één klap een egelhotel én een gratis bodemverbeteraar voor volgend jaar. Twijfel je over wat wel en niet natuurvriendelijk is in je tuinontwerp? Lees ook ons artikel over een klimaatbestendige tuin met een wadi, dat sluit hier goed op aan.
Nu bloembollen planten voor kleur in maart
September en oktober zijn de maanden om bloembollen de grond in te krijgen. Tulpen, narcissen en krokussen hebben een koude periode nodig voordat ze in het voorjaar uitlopen, en wie nu plant, wordt in maart beloond met de eerste kleur van het jaar. Plant bollen op een diepte van ongeveer twee tot drie keer hun eigen hoogte, en werk in groepjes van tien tot vijftien stuks voor een natuurlijk effect in plaats van rechte rijtjes.
Heb je een tegeltuin die je liever ombouwt naar iets groeners, dan is dit ook het perfecte startpunt. In ons artikel over het ombouwen van een tegeltuin lees je hoe je stap voor stap tegels vervangt door beplanting zonder dat je in één keer de hele tuin openbreekt.
Snoeien mag, maar niet alles en niet nu al
Vanaf begin oktober kun je grondiger snoeiwerk oppakken: dode of zieke takken weg, en heggen die uit model zijn gegroeid teruggeknipt. Wacht daarmee tot de eerste nachtvorst achter de rug is, anders stimuleer je juist nieuwe aanwas die de winter niet overleeft.
Laat bloeiende vaste planten zoals hortensia's en siergrassen wel gewoon staan. De uitgebloeide bloemen en zaadpluimen zien er in de winter juist decoratief uit, vooral met een laagje rijp, en ze bieden vogels een laatste voedselbron voordat de winter echt begint.
Twijfel je of een plant nog gesnoeid moet worden of niet, kijk dan naar het blad. Zolang een struik nog groen blad draagt, haalt hij nog voedingsstoffen uit de lucht en de bodem, en kun je beter wachten tot het blad vanzelf valt voordat je de schaar erin zet.
Deze planten geven je tuin kleur zonder extra moeite
Wil je dat je tuin er de komende weken nog levendig uitziet, kies dan voor laatbloeiers. Herfstanemoon en aster bloeien door tot in november, en de Callicarpa met zijn diep paarse bessen is een blikvanger die weinig onderhoud vraagt. Vuurdoorn is een andere goede keuze: die combineert felgekleurde bessen met een functie als vogelvoer, want lijsters en merels plukken de bessen leeg zodra het kouder wordt.
Deze planten passen ook goed bij een tuin die je als verlengstuk van je huis gebruikt. Zoek je nog naar een totaalaanpak daarvoor, dan geeft ons artikel over de tuin als verlengstuk van je huis een goed vertrekpunt.
Dit is wat je dit weekend het beste kunt doen
Begin klein: zaai het gazon bij en strooi najaarsmeststof, plant een paar zakken bloembollen, en verzamel gevallen blad in één hoek van de tuin in plaats van het allemaal af te voeren. Bewaar het grondiger snoeiwerk voor na de eerste vorst. Met die volgorde bereid je je tuin niet alleen voor op de winter, maar ook op een sterkere start in het voorjaar, en geef je egels en insecten er meteen een plek bij.